Dirimart, işlerinde çeviri, kodlama, yapıbozum, sınıflama, eklemleme ve üst üste bindirme gibi yöntemler kullanan Özlem Günyol & Mustafa Kunt’un Yukarı Düşenler başlıklı üçüncü kişisel sergisini duyurmaktan mutluluk duyar. Büyük bir hassasiyet ve gayretle şeyleri parçalarına ayırıp onları fizikselliklerinden ve bağlamlarından kopararak yeniden düzenledikleri bir estetiğin arayışında olan sanatçı ikilisinin sergisi 20 Mart–28 Nisan 2024 tarihleri arasında Dirimart Dolapdere’de izlenebilir.
Yukarı Düşenler, Özlem Günyol & Mustafa Kunt’un sergi için ürettiği dört yeni çalışmayla beraber toplam yedi yapıtı bir araya getirerek gücün fiziksel büyüklük ya da yükseklik yoluyla ifadesine mizahi bir bakış sunuyor. Farklı çalışmalarda sürekli olarak yeniden ele alınan bu nesnelerin son derece girift bir işler bütünü oluşturduğu sergi, kamusal alan anıtlarını halı, merdiven ya da tırmanma duvarı gibi gündelik yaşam nesnelerine dönüşerek ve onları bir oyuncu gibi sergi mekânına taşıyarak izleyiciye yaklaştırıyor: Öyle ki, bir duvar deseni olarak karşımıza çıkan birebir boyutlarında bir bayrak direği bir video çalışmasının, bir kamusal alan heykeli ise eşzamanlı olarak birbirinden tamamen farklı dört ayrı projenin malzemesi olabiliyor.
Gücü simgeleyen öğeleri insan ölçeğine indirgeyerek sergi mekânında bir araya getiren Yukarı Düşenler, insanı ikincileyen hiyerarşik düzenin yerine insanı merkeze alan bir düzen kuruyor. Gücün büyüklük ve yükseklikle belirlendiği bir düzenin nesnelerini güçten arındırarak dönüştürürken, onları izleyiciyle aynı seviyeye getirerek farklı okumalara alan açıyor.
Sergi alanında izleyiciyi karşılayan Ne Yukarı ne Aşağı başlıklı yapıt, Bakü’de 3 hektarlık kaide benzeri bir meydandaki dünyanın en yüksek bayrak direğine çıkan merdivenden bir kesitin 1:1 ölçekli modelini içeriyor. Yapıt merdivenlerin, bir güç temsilcisi olarak düşünülebilecek bayrak direkleri gibi yukarı veya aşağı hareketin ana işlevine sahip olmasından ve –insanları dev bayrak direğinin tabanına getirirken direğe yaklaştıkları her adımda onları daha da küçülten– güce doğru dikey, neredeyse kutsal bir yol oluşturmasından hareketle, bu dikey temsili bozarak perspektifi yataya kaydırıyor. Yere paralel olarak yerleştirilen merdiveni işlevsiz hâle getirirken onu iktidara giden yoldan ayırıyor.
Sergi mekânının duvarlarına yayılan Oto-portre serisi, dünyanın en büyük bayrak direklerini birebir boyutlarında gösteriyor. Boydan onlarca kez katlanarak sergilendikleri mekâna resimsel olarak sığdırılan bu otoportreler, bayrak direklerini işlevlerinin tam tersine bir hareketle adeta izleyicilerin önünde eğiyor.
Serbest Tırmanış başlıklı performans yerleştirmesi, Günyol & Kunt’un Frankfurt, İstanbul ve Çanakkale’deki birçok anıtın kaide ve heykellerin elle ulaşılabilen bölümlerinden kalıplar alarak onların replikalarını oluşturdukları bir tırmanma duvarı projesi. İkiliye göre, anıtlar kutlamalar ve/veya protestolarla insanları bir araya getirirken bu toplanmalarda birçok insan bu anıtlara tırmanma eğilimi taşıyor ki, bu istek –o zaman ve mekânda anıtın gücünden yararlanarak fiziksel varlığın ötesine yükselme isteği–, yapıtın da çıkış noktasını oluşturuyor.
Serginin merkezinde yer alan Saat, yere yatırılan bir saatin çizgiler ve sayılar olmadan zamanı söyleyemez olması, gösterdiği zamanın nasıl okunduğunun izleyicinin konumuyla belirlenmesi ve bu nedenle her yeni kişiyle birlikte değişmesi özelliğiyle kendisine bakan izleyicinin zaman, mekân ve yer kavramlarını belirsizleştiriyor. Bir referans noktası olmaması sebebiyle yattığı yerde döndükçe zaman algısını bulanıklaştırıyor ve böylelikle içerisinde çalıştığı sisteme karşılık veremez hâle geliyor.
Saati çevreleyen Heykel için Olasılıklar, farklı coğrafyalarda insan figürünü çeşitli biçimlerde tasvir eden anıtsal nitelikteki kamusal alan heykellerini odağına alıyor. Heykellerdeki figürlerin pozlarını birer yazılı talimata dönüştüren ve kaidelerin izdüşümü büyüklüğünde düzenlenerek zemine yerleştirilen bu halılar, galeri mekânının zemini ile bu kaidelerin üst noktasını hemzemin kılıyor. Talimatları okuyan her bir izleyici bu heykellerin geçici bir versiyonunu yaratırken, halıların üzerine yerleştirilen nesneler ya da üzerinde duran kişiler ise, o kaidelerin geçici yeni heykellerine dönüşüyor.
Yerden Yukarıda, Gökten Aşağıda, her biri farklı bir şehrin kamusal alan hekyellerine ait kaide yüksekliklerine işaret eden sabit çıkış merdiveninden oluşuyor. Üzerlerine yerleştirilen şeyleri yukarı taşıma işlevi olan bu kaidelerin yüksekliklerinin, kaidelerin aksine yukarı ve aşağı hareketi sağlayan araçlar olan merdivenler gövdesinde bir araya gelmesi, bir yandan günlük kullanımı olan bir nesneyi kendi işlevinden saptırırken, diğer yandan ona yeni bir işlev kazandırıyor. Merdivenlerin düzensiz aralıklarla sıralanan basamakları, kamusal alana ait bir hiyerarşinin portresini çizerken, basamakların gerektiğinde hareket ettirilebilecek şekilde tasarlanması bu hiyerarşinin her an yeniden kurgulanabileceğini gösteriyor. Yerden Yukarıda, Gökten Aşağıda, yukarı doğru çıkan görünmez katmanları işaretleyen bir ölçüm nesnesi olarak da okunmaya imkân tanıyor.
Son olarak, Şehir Manzaraları isimli video çalışması, İstanbul’da, tarihi mekânları ve manzaraları nedeniyle günde binlerce kez fotoğraflanan ya da filme çekilen on iki anıtın gözünden şehrin çeşitli yerlerinin manzaralarını izlemeye olanak tanırken tüm görüntülere bir bakış açısı daha ekliyor. Günlük hayat akarken sabit duran bir kameranın ilk bakışta sıradan görünen açıları 12 farklı “kahraman”a ait bakış açısını gösterirken, izleyicinin şehri birebir yakın boyutlarda deneyimlemesini sağlıyor. Şehir Manzaraları, anıtın başkarakterine ait tekil bakış açısını paylaşarak onu herkese ait hâle getiriyor.
Yukarı Düşenler, 20 Mart–28 Nisan 2024 tarihleri arasında Dirimart Dolapdere’de ziyaret edilebilir.
Fotoğraf: Yarat Contemporary Art Space
Konum: Dirimart Dolapdere
